السيد الطباطبائي

508

نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )

ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : شايد مراد از مشيئت ( ى كه چيزى از آن در دست نيست ) ، مشيئت مستقله باشد كه اين مشيئت نيازى به يارى و توفيق خداوند ، ندارد . توضيح : علامه مجلسى به كلمه « اوليا » توجه نمى كند . و در اين صورت ظاهر حديث دلالت مىكند كه انسان هيچ اراده و اختيار و مشيئتى ندارد . لذا در مقام تأويل آمده و مى فرمايد : شايد مراد اين است كه انسان مشيئت و اراده مستقل ندارد ، انسان در اراده و اختيار و مشيئتش محتاج يارى و توفيق خداوند است . اما اين فرمايش او فقط يك بخش از مشكل را حل مىكند و بخش دوم همچنان مى ماند . افعال انسان دو بخش است : افعال نيك ، و افعال بد . مجلسى مى گويد : انسان در انجام افعال نيك مشيئت مستقل ندارد بل نيازمند يارى و توفيق الهى است . و توضيح نمى دهد كه در انجام افعال بد و گناهان ، آيا مشيئت مستقل دارد ؟ در اين صورت مىشود همان عقيده تفويض معتزله . آيا اساساً انسان اراده و مشيئت ندارد ؟ در اين صورت بالمئال مىشود همان عقيده اشعريّه . آيا انسان و خدا در آن افعال مشتركاً اراده دارند ؟ در اين صورت مىشود شرك . آيا خدا بنده اش را در افعال گناه ، يارى كرده و توفيق مىدهد ؟ اين نيز شرك بدتر مىشود . پس چيست ؟ مرحوم مجلسى اين بخش را مسكوت گذاشته ، و چون اين بخش از مسئله با آن توضيح او در بخش اول ، قابل حل نيست پس توضيحش در آن بخش نيز صحيح نيست كه البته با « لعلّ » فرموده است ، نه نظر قطعى .